Formulier wordt verzonden Klik hier om te annuleren 
Tussen de korte en felle buien door staalt het zonnetje even. Precies op tijd voor een foto van De Synagoge in Buren. Dit is een facilitaire ruimte voor kunst en cultuur. Bezoekers kunnen de ruimte aandoen voor exposities, lezingen, ambachtelijke demonstraties of workshops.
Op een lommerrijke plaats in het pittoreske, middeleeuwse stadje Buren ligt een intiem pleintje: Het Jodenkerkplein. De zuidkant daarvan heet Jodenkerkstraat en de straat waar de Synagoge aan ligt heet De Kniphoek. Op deze ‘driesprong’ staat het voormalige jodenkerkje dat nu dienst doet als ruimte voor cultuur. De Stichting Beheer Synagoge Buren heeft het gebouwtje sinds 2001 in haar beheer. Steven Hulst is secretaris van de stichting. “Vroeger had je een Culturele Raad in Buren. Die gaf gevraagd en ongevraagd adviezen over culturele aangelegenheden. Die is op een gegeven moment samengegaan met de Stichting Beheer Synagoge Buren. Dat diende twee doelen: behoud van kunst en cultuur en van het gebouw. Dat is Joods Historisch Erfgoed.”
De Synagoge trekt jaarlijks 5.000 bezoekers. ”De ene helft komt voor het gebouw en de andere helft voor de exposanten,” zeg Steven hierover. “Er zijn mensen die ons met boekjes over Joods Cultureel Erfgoed in de hand komen bezoeken. Dat zorgt voor een leuke kruisbestuiving, want die pikken meteen een snufje cultuur mee. Andersom geldt dit natuurlijk ook voor de cultuurenthousiastelingen.” De exposanten vinden De Synagoge ‘fantastisch’ volgens Steven. “Die worden altijd blij van de stad Buren en van het historische pand. Het is dan ook een heel handige expositieruimte. Het is compact. Daarom hoeven - met name beginnende kunstenaars - niet zo heel veel werk te hebben om toch een complete expositie te kunnen organiseren.”
De ruimte is met zijn mooie lichtval bijna meditatief. De Synagoge zit het hele jaar stampvol exposanten. “We zijn ook niet zo commercieel,” vertelt Steven. We hebben een divers aanbod: schilderijen, keramiek, houtsnijwerk en textiel. Dat maakt het afwisselend en verrassend voor de bezoekers.” De laagdrempeligheid van De Synagoge zorgt voor een stimulans in de toestroom van kunstenaars uit de regio en ver darbuiten. “Sommigen komen van heinde en verre om hier te exposeren.” In het weekend van 14-07 t/m 16-07-2023 stellen Anke de Jong, Wil van Mourik en Monique Mortier hun schilderijen en keramiek ten toon. De Synagoge is geopend tussen 13.00 en 17.00 uur.
Tot ongeveer het jaar 1900 heeft er in Buren een Joodse gemeenschap bestaan. De oudste vermelding van hun aanwezigheid in Buren dateert uit 1646, toen Moses Ephraïm door Prins Frederik Hendrik, graaf van Buren, werd aangesteld als pachter van de Bank van Lening in Buren. Hij moet een verdienstelijk persoon zijn geweest, getuige het feit dat de Magistraat van Buren hem en zijn nakomelingen, begiftigde met het Groote Burgerrecht. Bovendien werd hij in 1648 als gildebroeder aangenomen en als zodanig in het Burense Gildeboek ingeschreven.
De erkentelijkheid van de Graaf van Buren voor Moses blijkt ook uit het feit, dat na 1672 hem een stuk grafelijke grond werd geschonken, om daarop een Joodse begraafplaats in te richten. Het stuk werd als zodanig in gebruik genomen en is nu nog te vinden aan het begin van de huidige Aalsdijk te Buren, aangeduid met de borden: 'Voormalige Israëlitische Begraafplaats'. De aanleg van een begraafplaats is een bewijs van het bestaan van een Joodse gemeenschap in Buren, hoewel er ook teraardebestellingen uit omliggende plaatsen plaats vonden.
In 1804 kon het gebeuren, dat de Joodse gemeenschap een gebouw aan de Kniphoek te Buren kon aankopen, dat als Synagoge werd ingericht. Het gebouw aan de Kniphoek 14 werd goed ingericht. Zo was er een kerkelijk bad, een woning voor de rabbi en een schoollokaal. Deze inrichting doet vermoeden, dat bij de verwerving een belendend pand van het huidige gebouw was betrokken. Opvallend is de vermelding, dat de synagoge werd verfraaid met drie koperen kronen, geschonken door een freule van het 'Huis te Geldermalsen'.
De plaats van de Synagoge was en is gelegen in het centrum van Buren, aan de Kniphoek. Ze maakt deel uit van de 'muurhuizen', die tegen de stadsmuur waren en zijn gebouwd. Omstreeks 1900 werd de Joodse gemeenschap opgeheven, omdat er te weinig leden waren overgebleven wegens vertrek naar de grote steden. Het aantal van 10, vereist om kerkdiensten te mogen houden, kon niet meer worden gehaald. Bij deze opheffing vervielen de eigendommen volgens de toen geldende reglementen aan het enige in Buren wonende lid van de Joodse gemeenschap, de heer M. van Buuren. De koperen kronen werden verkocht aan een onbekende 'Amsterdammer'.
Einde jaren '50, begin '60 van de afgelopen eeuw beraamde het gemeentebestuur van Buren plannen tot restauratie van de gehele binnenstad, uit te voeren dankzij krachtige financiële steun van het Rijk. De middeleeuwse huizen aan de Kniphoek waren als eerste aan de beurt. Voor zover ze nog geen eigendom waren van de gemeente werden ze aangekocht. Met begrip voor de historie werd de inmiddels tot een krot verworden voormalige Synagoge prachtig gerestaureerd. Nadien werd het gebouw door de gemeente gebruikt als vergaderruimte. In 1979 besloot de gemeenteraad de Synagoge aan te wijzen als 'Huis der gemeente', als gevolg waarvan er ook huwelijken mochten worden voltrokken.
Als bijzonderheid kan nog worden vermeld, dat de naam 'Kniphoek' lange tijd 'Oranjestraat' heeft geheten; in de volksmond bleef het altijd 'Kniphoek'. Om aan de historie recht te doen, besloot de gemeenteraad van Buren midden jaren '60 van de afgelopen eeuw deze naam weer officieel in te voeren. De naam is afgeleid van een lastig en onaangenaam diertje: de luis. De bewoners maakten die luizen dood tussen duim en wijsvinger; dat werd 'knippen' genoemd.
Auteur: Arno voor de Poorte | SRC
 |
 |
 |